Ulusal Bütünlükten Kültürel Yozlaşmaya: Türkiye’de Yabancı Radyoların Dinlenmesinden Duyulan Kaygılar

Radyo dinleyiciliği 20. yüzyılın siyasi, toplumsal ve ekonomik dönüşümleri bağlamında şekillenmiştir. Ulus devletlerin temel aktör olduğu bu süreçte dinleyiciliğe dair tartışmaların ve politikaların önemli bir kısmının ulusal gereksinim ve kaygılar bağlamında ortaya çıktığı görülmektedir. Bu endişeler, özellikle yabancı radyoların dinlenmesi bağlamında, radyoların uluslararası alanda siyasi niteliğinin belirginleştiği ve bir propaganda aracı olarak kullanılmaya başlandığı 1930’lu yıllardan itibaren yükselmiştir. Radyo yayıncılığını geliştirememiş ve tüm halka yaygınlaştıramamış ülkelerde bu kaygılar daha belirgin bir biçimde ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, Türkiye’de 1940’lardan 1970’lerin başlarına kadar geçen süreçte yabancı radyoların dinlenmesinden duyulan endişelerin ulusal bütünlük ve ulusal kimliğin inşası kaygıları bağlamında şekillenişi incelenmektedir. Radyo dinleyiciliği ile ulus arasında kurulan bağlantı çerçevesinde Türkiye’de yabancı radyoların dinlenmesinin endişe kaynağı olma nedenleri ve bu endişelerin siyasi ve toplumsal temelleri sorgulanmaktadır. Bu tutumun Batı yönelimli politikalar bağlamında milli kimliğin inşa süreciyle ve kalkınma/ilerleme hedefleriyle yakından bağlantılı olduğu ileri sürülmektedir. Bu kapsamda, garbiyatçılık ve kalkınma paradigması çerçevesinde eleştirel tarihsel bir sorgulama yapılmaktadır. 

Radio listening was formed by the political, social and economic transformations of the 20th century. A significant part of the discussion and policies on the radio listening emerged around national needs and concerns during this process, in which the nation states are the main actors. These concerns have especially emerged around the listening of the foreign radio stations since 1930s when the political nature of radio has become more evident in the international arena and it began to be used as a propaganda tool. These concerns has more significantly appeared in the countries which could not develop the radio broadcasting and expanded entire population in this period. In this study, the shaping of concerns on foreign radio listening in the context of national unity and the construction of national identity concerns in Turkey between 1940s and first years of 1970s are examined. The reasons to be a source of concerns of foreign radio listening in Turkey and the political and social roots of these concerns are questioned within the framework of the link which is established between nation and radio listening. It is suggested that this attitude on foreign radios is considered to be closely linked to the process of construction of national identity and objectives of national develoment/progress in the context of Western oriented policies. In this regard, a critical historical interpretation is made within the framework of occidentalism and development pradigm.