Belgeseller Eleştirel/Hayvan Çalışmaları için Ne Söyler? Proje Nim Belgeselinde İktidar Çözümlemeleri

Hayvanların merkezde olduğu belgeseller hayvanların dünyasının ve insan-hayvan ilişkilerinin farklı yönlerini fark etmemizi sağlayan görsel anlatılardır. Bu tür belgesellerin bir kısmı hayvanları ve onların insanlarla ilişkilerini Kartezyen yaklaşımla ele alır. Bir kısmı ise Kartezyen yaklaşımın hiyerarşik, türcü ve ikili zıtlık gibi ilkelerinin hayvanlar üzerindeki olumsuz etkilerini göstermeye yönelik bir yaklaşıma sahiptir. İkinci yaklaşım 1970’lerde gelişmeye başlayan eleştirel hayvan çalışmalarına (critical animal studies) katkı sağlar. Bu makalede Proje Nim (Marsh 2011) belgeseli eleştirel hayvan çalışmaları perspektifinden ve Michel Foucault’nun iktidar çözümlemelerinden faydalanılarak incelenmektedir. Bu çerçevede belgesellerin hayvan çalışmalarına ve eleştirel hayvan çalışmalarına katkısı öncelikle ‘temsil’ üzerinden tartışılmıştır. Daha sonra Proje Nim belgeselinde kullanılan kanıtlar Michel Foucault’nun çalışmalarından hareketle nesneleştirme, disipline dayalı iktidar teknolojileri ve biyoiktidar çözümlemeleriyle ilişkilendirilmiştir. Makale, belgesellerin genel olarak hayvan çalışmalarına (animal studies) özel olarak da eleştirel hayvan çalışmalarına katkısını tartışmaya açmayı, ülkemizde gelişmeye yeni başlamış bu disiplin için alan yazınına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Documentaries in which animals are at the center are visual narratives that enable us to understand animal world and human-animal relations with different aspects. Some of these documentaries deal with animals and their relationships with humans have a Cartesian approach. Some of them have an approach to show the negative effects of the principles of the Cartesian approach, such as hierarchical, speciesist and binary oppositions, on animals. These second approach contributes to the critical animal studies which began to develop in the 1970s. In this article, Project Nim (Marsh 2011) is analyzed from the perspective of critical animal studies and Michel Foucault’s analysis of power. In this context, the contribution of documentaries to animal studies and critical animal studies has been discussed primarily through ‘representation’. Later, the evidence used in the Project Nim is analyzed related to objectification, discipline-based power technologies and bio-power analysis based on the works of Michel Foucault. It is intended to discuss the contribution of documentaries to animal studies and critical animal studies and to contribute to the literature for this discipline, which has just begun to develop in our country.