Türkiye’de Siyasetin Profesyonelleşmesi, Partiler ve Rejim Dönüşümü: Tarihsel Bir Değerlendirme

Pazarlama, reklam, araştırma, iletişim ve medya uzmanları 1970’lerin sonlarından itibaren Türkiye’de parti siyasetini derinden etkileyen aktörlere dönüşmeye başlamışlardır. Bu profesyonel aktörlerin artan dahli ile Türkiye’de siyasetin profesyonelleşmesi olgusu uzunca bir süre çoğunlukla işletme ve iletişim alanlarında uzmanlaşmış araştırmacıların yoğunlaştıkları bir konu olagelmiştir. Bu makalede ise Türkiye’de siyasetin profesyonelleşmesine dair mevcut işletme ve iletişim literatürünün sunduğu bulguların, karşılaştırmalı parti siyaseti araştırmalarının kavram ve bulguları ışığında tarihsel bir değerlendirmesi yapılmaktadır. Bu yolla Türkiye’de siyasetin profesyonelleşmesinin siyasal partiler ve nihai olarak da Türkiye’nin rejimi üzerinde doğurduğu etkilerin anlaşılması amaçlanmaktadır. Makalede siyasetin profesyonelleşmesi süreçlerinin (yani pazarlama, reklam, araştırma, iletişim ve medya profesyonellerinin artan rolünün) Türkiye’de siyasal partilerin hâlihazırda eğilimli oldukları ulusal düzeydeki personalistik liderlik ve merkeziyetçilik dinamiklerini 1980’lerden itibaren derinleştirdiği ve en son kertede de merkeziyetçi, personalistik ve bürokratikleşmiş bir klientelistik makine olarak AKP’nin merkezinde olduğu bir “rekabetçi otoriterliğin” yükselmesine –başka pek çok yapısal etkenin yanı sıra- kritik bir katkı yaptığı önermesinde bulunulmaktadır. Daha kuramsal bir düzeyde ise çalışma, otoriter yönleri belirgin olan rekabetçi siyasal sistemlerde siyasetin profesyonelleşmesinin, bu yarı-otoriter rejimlerin seçim meşruiyeti için gereksindiği “asgari belirsizliğin” kontrolü bakımından kritik araçlar sağladığına işaret etmektedir. Yine daha soyut bir kuramsal perspektiften bu makale güçlü klientelistik yönelimleri olan parti sistemlerinde siyasetin profesyonelleşmesinin sınırlılıklarını ve konvansiyonel örgütsel parti siyaseti ile “melezleşmesinin” de altını çizmektedir.

Marketing, advertising, research, communication, and media professionals began to exert a profound influence on party politics in Turkey from the late 1970s onward. Yet despite this fifty-year history, research into this trend has long been restricted largely to specialists in management and communication. This article presents a historical assessment of the findings of the existing business and communication literature on the professionalization of politics in Turkey, informed by the concepts and findings of comparative party-politics research. The aim is to understand the effects that the professionalization of politics in Turkey has had on the country’s political parties, and ultimately on its political regime. The article argues that the professionalization of politics (i.e., the increasing role of marketing, advertising, research, communication, and media professionals) has, since the 1980s, deepened the national-level personalistic leadership and centralist dynamics that political parties in Turkey were already prone to. It further argues that this has ultimately contributed—among many other structural factors—to the rise of a “competitive authoritarian” regime dominated by the AKP as a centralized, personalistic, and bureaucratized clientelistic machine. On a more theoretical level, the study points out that in competitive political systems with pronounced authoritarian tendencies, the professionalization of politics provides critical tools for controlling the “minimum uncertainty” required for electoral legitimacy in these semi-authoritarian regimes. From a more abstract theoretical perspective, this article also underlines the limitations of the professionalization of politics in party systems with strong clientelistic orientations and its “hybridization” with conventional organizational party politics.