Research Article

A Critical Reevaluation of the Ottoman/Turkish Press Historiography

Volume: 3 Number: 1 May 2, 2016
  • Gül Karagöz Kızılca
TR EN

Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Osmanlı basınının ortaya çıkışı üzerine odaklanan tarih yazımını eleştirel bir perspektifle ele alma amacındadır. Geleneksel Osmanlı basın tarihi yazımına göre basının ortaya çıkışı, devletin modernleşme isteğinin bir sonucudur. Buna göre, yenilikçi ve aydınlanmacı Osmanlı yönetici seçkinleri gelişmiş Batı medeniyeti karşısında İmparatorluğun dağılmasını engellemek amacıyla bir reform programı başlatmış ve toplumdaki değişimin yaratıcısı olarak basının gelişmesi için çaba göstermişlerdir. Kendisine pasif bir konum atfedilen halk ise bir okuyucu kitlesi meydana getirmekten uzak ve durağan bir yapıdadır. Ancak Başbakanlık Osmanlı Arşivleri belgeleri ve 19. yüzyılda basılan gazetelerin farklı bir yaklaşımla incelenmesi basının ortaya çıkışını hızlandıran dinamik bir toplum yapısının varlığını göstermektedir. Bu yazı, Osmanlı İmparatorluğu’nda basının ortaya çıkışının dünya kapitalizmindeki gelişmeler/gerilimler ve toplum içerisinde değişik grupların çatışan çıkarları çerçevesinde ele alınabileceği iddiasındadır. 

Anahtar Kelimeler

References

  1. 1 Millet esası üzerine kurulu olan Osmanlı İmparatorluğu yurttaşları farklı dillerde gazete ve dergiler çıkardılar. Bu yazıda Osmanlıca Türkçesi kullanılarak çıkarılan gazeteler kullanıldığı ve buna dayalı literatür incelendiğinden Osmanlı/Türk basın tarihi yazımı üzerine odaklanılacaktır.
  2. 2 Osmanlı tebaasının vatandaş olarak tanımlanıp, kabul edilmesi basının ortaya çıkışından sonraki bir tarihte 1839 yılında Tanzimat Fermanı’nın ilanı ile gerçekleşmiştir. Tanzimat Fermanı konusunda bkz., Şerif Mardin, “Tanzimat Fermanı’nın Manâsı ve Yeni Bir İzah Denemesi,” Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu içinde, haz. Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu (Ankara: Phoenix, 2. Baskı, 2006), 109-124.
  3. 3 Yine elçilikçe Le Bulletin de la Légation de la République Française près la Porte Ottomane ve 1796’da La Gazette Française de Constantinople basılmıştır. Bkz., G. Groc, “Propagande Révolutionnaire et Presse Française à Constantinople à la fin du 18e siècle,” Histoire économique et sociale de l’Empire ottoman et de la Turquie (1326-1960), Collection Turcica, v. VIII içinde, ed. Daniel Panzac (Paris, 1995), 799-800.
  4. 4 Korkmaz Alemdar, İstanbul (1875-1964), Türkiye’de Yayınlanan Fransızca Bir Gazetenin Tarihi (Ankara: Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Yayınları, 1980), 7.
  5. 5 G. Groc, “Le Mercure Oriental: Une Tentative de Presse Commerciale ou Le Premier Journal Privé de l’Empire Ottoman,” Dünü ve Bugünüyle Toplum ve Ekonomi 7 (1994): 28.
  6. 6 Örneğin bkz., Hıfzı Topuz, 100 Soruda Türk Basın Tarihi (İstanbul: Gerçek Yayınevi, 1973); Hamza Çakır, Osmanlıda Basın İktidar İlişkileri (Ankara: Siyasal Kitabevi, 2002).
  7. 7 Alexandre Blacque konusundaki tek monograf Orhan Koloğlu tarafından yazılmıştır. Bkz., Osmanlı Basınının Doğuşu ve Blak Bey Ailesi (İstanbul: Müteferrika, 1998).
  8. 8 Alemdar, İstanbul. Hasan Refik Ertuğ ve Orhan Koloğlu’nda bu tür bir çaba mevcutsa da toplumun iç dinamiklerini göz ardı etmeleri sebebiyle Fransızca ya da diğer ülkeler tarafından İmparatorluk toprakları üzerinde basılan farklı gazetelerin emperyalizm kavramı ile bağlantılı tam analizinden söz etmek mümkün görünmemektedir. Bkz, Hasan Refik Ertuğ, Basın ve Yayın Hareketleri Tarihi (İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsü Yayını, 1970). Orhan Koloğlu, Basımevi ve Basının Gecikme Sebepleri ve Sonuçları (İstanbul: Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, 1987).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Gül Karagöz Kızılca

Publication Date

May 2, 2016

Submission Date

April 11, 2017

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2016 Volume: 3 Number: 1

APA
Karagöz Kızılca, G. (2016). Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 3(1), 71-90. https://doi.org/10.24955/ilef.305499
AMA
1.Karagöz Kızılca G. Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi. 2016;3(1):71-90. doi:10.24955/ilef.305499
Chicago
Karagöz Kızılca, Gül. 2016. “Osmanlı/Türk/Basın/Tarihi/Yazımı/Üzerine/Eleştirel/Bir/Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi 3 (1): 71-90. https://doi.org/10.24955/ilef.305499.
EndNote
Karagöz Kızılca G (May 1, 2016) Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi 3 1 71–90.
IEEE
[1]G. Karagöz Kızılca, “Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme”, Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, vol. 3, no. 1, pp. 71–90, May 2016, doi: 10.24955/ilef.305499.
ISNAD
Karagöz Kızılca, Gül. “Osmanlı/Türk/Basın/Tarihi/Yazımı/Üzerine/Eleştirel/Bir/Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi 3/1 (May 1, 2016): 71-90. https://doi.org/10.24955/ilef.305499.
JAMA
1.Karagöz Kızılca G. Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi. 2016;3:71–90.
MLA
Karagöz Kızılca, Gül. “Osmanlı/Türk/Basın/Tarihi/Yazımı/Üzerine/Eleştirel/Bir/Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, vol. 3, no. 1, May 2016, pp. 71-90, doi:10.24955/ilef.305499.
Vancouver
1.Gül Karagöz Kızılca. Osmanlı/Türk Basın Tarihi Yazımı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi. 2016 May 1;3(1):71-90. doi:10.24955/ilef.305499

Cited By