Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı”

Sevgi Can Yağcı Aksel

doi:10.24955/ilef.1306638

EN TR

The First World War and “Turkey’s Armed Neutrality” in the Newspaper Az Est

Abstract

This study aims to analyze the representation of the Ottoman Empire in the Hungarian newspaper Az Est at the beginning of the WW1. Treating newspaper stories as a significant historical source while acknowledging that they may misrepresent events, this article is interested in news “in the shadow of the war” rather than news directly about the armed conflict, and it thus focuses not on the news from the front lines but rather on the war’s reflections in daily life. Eighty news articles were selected between the dates of the assassination of the Austro-Hungarian heir and the stabilization of the parties and the war fronts (28 June– 1 December 1914). These were then subjected to descriptive-qualitative analysis. This analysis revealed that the allied Ottoman state was often portrayed positively in the news, and that the news reflected the war’s echoes in Istanbul, from the Ottoman Porte to the streets of the city. This study argues that these reflections of the war in the media played a key role in representing events and shaping public opinion and in not only reflecting but also influencing international politics. It further argues that newspaper analyses like this one can make significant contributions to the scholarship on the WW1, Turkish history, Turkish– Hungarian relations, and Central European and Hungarian media history.

Keywords

Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı”

Öz

Bu çalışma Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcında, Az Est adlı Macar gazetesinde Osmanlı temsilini, “savaşın gölgesinde” adı verilen ve gelişmelerin gündelik yaşamdaki yansımalarına odaklanan haber kategorisi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Gazeteleri, zaman zaman gerçeklikleri yanlış, eksik ve yanlı tanımlasalar bile, toplumsal tarih açısından çözümlemeye değer mecralar olarak kabul eden makalede, Avusturya-Macaristan veliahdına düzenlenen suikast ve savaşın cephelerinin yerleşiklik kazanmaya başladığı tarih aralığından (28 Haziran-1 Aralık 1914) seçilen seksen haber metni, betimleyici-niteliksel bir analize tabi tutulmuştur. Çalışma, gazetenin müttefik Osmanlı Devleti’ne ilişkin olumlu temsilini ortaya koymuş; ayrıca gazetenin, savaşın Babıali’den sokaklara İstanbul’daki yankılarını dikkatle izlemiş ve yansıtmış olduğu da saptanmıştır. Araştırma sonucunda, gazetelerin uluslararası siyasette ve kamuoyu oluşturmada oynadıkları rol ve bunun yanı sıra gazete haberlerinin 1. Dünya Savaşı literatürüne, Türkiye tarihine, Türk-Macar ilişkilerine ve Orta Avrupa-Macar medya tarihine katkı sunma potansiyeli açıkça görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Supporting Institution

TÜBİTAK

References

Aksakal, Mustafa. 2008. The Ottoman Road to War in 1914: The Ottoman Empire and The First World War. Cambridge.
Aksakal, Mustafa. 2015. “The Ottoman Proclamation of Jihad” Jihad and Islam in World War I: Studies on the Ottoman Jihad at the centenary of Snouck Hurgronje’s “Holy War Made in Germany” editör Erik-Jan Zürcher, 53-69. Leiden University Press.
Aust, Helmut P. 2014. “From Diplomat to Academic Activist: André Mandelstam and the History of Human Rights.” European Journal of International Law 25 (4): 1105-1121.
Altaylı, Yasemin. 2015. “Vasárnapi Ujság Örneğinde Macar Basınında I. Dünya Savaşı’nın İlk Yansımaları ve Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesi.” Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 13 (19): 65-92. https://doi. org/10.17518/caty.86051
“Az Osztrak-Magyar Monarchia és a propaganda az elso vilaghaboruban.” 2014. MTMI. 21 Ağustos 2014. https://nmhh.hu/cikk/192497/Az_ OsztrakMagyar_Monarchia_es_a_propaganda_az_elso_vilaghaboruban_
Balcı, Meral. 2015. “İngiliz Büyükelçinin Gözünden I. Dünya Savaşı’na Giden Yolda Osmanlı Devleti’nin İçinde Bulunduğu Durum.” Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 11 (1): 9-35. https://doi.org/10.16985/ MTAD.2015118784
Bodó, Béla. 2021. The White Terror: Antisemitic and Political Violence in Hungary 1919-1921. Londra: Routledge.
Buzinkay, Géza. 1993. Kis Magyar Sajtotörténet. Budapest: Haza és Haladás Alapítvány.

Çırakman, Aslı. 2005. From the ‘Terror of the World’ to the ‘Sick Man of Europe’: European Images of Ottoman Empire and Society from the Sixteenth Century to the Nineteenth. New York: Peter Lang.
Çolak, Melek. 2021. Macar Arşiv Belgeleri Işığında Ignac Kunos’tan Türkoloji Mektupları ve Eleştiriler (1885-1890). İstanbul: Selenge.
Eker, Sami. 2015. “Savaş Olgusunun Dönüşümü: Yeni Savaşlar ve Suriye Krizi Örneği.” Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, Turkish Journal of Middle Eastern Studies 2 (1): 31-66.
Fenyo. Mario D. 1987. “Literature and Political Change: Budapest, 1908-1918.” Transactions of the American Philosophical Society 77 (6): 1-156.
Fodor, Gábor. 2020. “Vörös Kereszt és Vörös Félhold. Egy Magyar korház Konsztantinápolyban.” Jarványtörténelem. Rubikon 5: 78-83. Fodor, Pál. 2016. İmparator Olmanın Dayanılmaz Ağırlığı. Çeviren Özgür Kolçak. İstanbul: Yeditepe.
Fóti, Péter Csaba. 2021. “A Magyar Bulvar.” PRherald, 28 Şubat 2021. https:// prherald.hu/a-magyar-bulvar-%E2%80%93-regen-es-ma/.
Frenyó, Krisztina. 2013. “Fejezetek, Miklós Andor életéből / 1. Rész.” Feeling Magazin, 20 Haziran 2013. http://feelingmagazin.hu/fejezetekmiklos- andor-eletebol-1-resz/.
Güngörmüş, Naciye. 2010. Macaristan’da Değişim ve Demokrasiye Geçiş (1989-2000). Ankara: Köksav.
Horváth, Zsolt. 2011. “A barbárokra várva. A bűntény ábrázolásának teleológiája a Kántor című szocialista krimiben.” Korunk, 22 (3): 90–104.
Mutlu, Şamil. 2015. “İstanbul’da Faaliyet Gösteren Yabancı Misyoner Okulları.” Büyük İstanbul Tarihi, Cilt 9, 192-204.
Kádár, Lynn Katalin. 2006. “Rothermere” Magyar Katolikus Lexikon. http://lexikon. katolikus.hu/R/Rothermere.html
Kéri, Pál. 1914. “Gróf Ostrorog és.” Az Est. 13 Kasım 1914
Klestenitz, Tibor. 2015. “A nagy háború propagandája és a magyar sajtó.” In Medias Res 4 (2): 392-410. http://real.mtak.hu/30771/
Kol, Meltem. 2017. “Birinci Dünya Savaşında Psikolojik bir Operasyon Olarak Cihad-ı Ekber İlanı.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi.
Kövecsi-Olah, Péter. “Ortak Kader, Farklı Tepkiler-Birinci Dünya Savaşı Sonrasında Türk ve Macar Ulus İnşâ Sürecindeki Benzerlik ve Farklılıklar.” 19 Mayıs’ın Yüzüncü Yıldönümünde Atatürk ve Türk İstiklâli Uluslararası Sempozyumu Bildiriler, 17-18 Mayıs 2019. Ankara. 246-253.
Kutay, Cemal. t.y. “Nevres Recep (Hasan Tahsin), Bukston Kardeşleri Bükreş’te Vurmuştu.” https://core.ac.uk/download/pdf/132266676.pdf
Lengyel, Andras. (2022). “Az induló Az Est piaci „bevezetésének” egyik összefüggéséről és technikájáról.” Essze 57 (9): 986. http://www.jelenkor. net/archivum/cikk/3034/az-indulo-az-est-piaci-bevezetesenek-egyik- osszefuggeserol-es-technikajarol.
“Magyar Múzeumok.” 2014. http://archiv.magyarmuzeumok.hu/kiallitas/1949_ igy_most_mar_lohetnek%E2%80%A6koszonom
“Magyar Zsido Lexikon” 2022. MEK. https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/ szocikk/13350.htm
Mantran, Robert. 1995. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi II. Çeviren Server Tanilli. İstanbul: Cem. “Mehmet Nabi Bey.” Taha Toros Arşivi 2022. http://openaccess. marmara.edu.tr/bitstream/handle/11424/172952/001514146006. pdf?sequence=3&isAllowed=y
Molnár, Ferenc. 1914. “Hangulatok és.” Az Est, 29 Kasım 1914.
Neumann, Iver B. 2007. “Európa Kialakulása: a török másik.” Çeviren Nagy Mónika Zsuzsanna. 2000 írodalmi és Tarsadalmi Havi Lap 9. www.ketezer. hu/2007/09/europa-kialakulasa-a-torok-masik/.
Nehir, Nurullah ve Hüseyin Bulut. 2021. “Balkanlardan Van’a Buxton Kardeşler ve Balkan Komitesi.” Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27 (Bahar): 257-272. https://doi.org/10.9775/kausbed.2021.014.
“Osmanlı Belgelerinde Birinci Dünya Harbi.” 2013. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. Ed. Kemal Gurulkan, Yusuf İhsan Genç vd. İstanbul. https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/ yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/130_osmanli_belgelerinde_ birinci_d%C3%BCnya_harbi_1.pdf.
Öz, Ayşe. 2017. “Trianon Antlaşması ve Macar Şiirine Yansımaları.” DTCF Dergisi 58 (1): 89-101. DOI: 10.1501/Dtcfder_0000001504
Pásztor, Árpád, 1914. “A Szarajevói Gyilkosok” Az Est, 16 Ekim 1914.
Pynina, Tatiana.Yu. 2020. “Hungary Evening Press: Az Est Special Role.” RUDN Journal of Studies in Literature and Journalism 25 (2): 315-323. https://doi. org/10.22363/2312-9220-2020-25-2-315-323.
Romsics, Ignac. 2018. A Nagy Háború es Az 1918-19-és Magyarországi Forradalmak. Budapest: Helikon.
Saral, Emre. 2020. “Türk Cephelerinde Savaşan Avusturya-Macaristan Askerlerinin Mondros Mütarekesi Sonrasında Memleketlerine Geri Dönüşleri.” 19 Mayıs’ın Yüzüncü Yıldönümünde Atatürk ve Türk İstiklâli Uluslararası Sempozyumu Bildiriler, 17-18 Mayıs 2019. Ankara, 586-597.
Saral, Emre ve Saral Tosun. 2020. Türklerle Beraber: Osmanlı Cephelerindeki Avusturya-Macaristan Birlikleri. İstanbul: Kronik.
Şahin, Hilal. 2017. “Bir İngiliz-Türk Savaşında Hintli Askerler: Kût’ül-Amâre’de Sosyal Bir Dram.” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 4 (13):1-23.
Tasnádi, Edit. 2013. “Anadolu Gezgini Ignac Kunos.” Türk-Macar İlişkileri Üzerine Seçme Yazılar içinde, editör Abdülkadir Atıcı, 161-166. İstanbul: Paradigma.
Taş, Oğuzhan. 2012. Gazetecilik Etiğinin Mesleki Sınırları: Profesyonellik, Piyasa ve Sorumluluk. İstanbul: İletişim.
Turanjanın, Veljko Cvorovıc Dragana. 2016. “Sarajevo 1914: Trial Process Against Young Bosnia-Illusion of the Fair Process.” Zbornik Radova 50: 183. https://doi.org/10.5937/zrpfns50-11198.
Ulucutsoy, Hasan. 2018. “Birinci Dünya Savaşı’nda Donanma Mecmuasının Cihat İlânı Özel Sayısı.” Türkiyat Mecmuası Journal of Turkology 28 (2): 177-204. İstanbul University Press. https://doi.org/10.18345/ iuturkiyat.497588. Veszi, Margit. 1914. “Az Est Munkatársa.” Az Est, 17 Ekim 1914.
Wells, Herbert George. 1914. The WarThat Will End War. London: F C Palmer.
Winter, Jay, Geoffrey Parker ve Mary Habeck. 2018. I. Dünya Savaşı ve 20. Yüzyıl. Çeviren Tansel Demirel. İstanbul: İş Bankası.
Yararlanılan Gazeteler
“A Balkani Államok.” Az Est, 14 Ağustos 1914.
“A Francia sajtó.” Az Est, 3 Temmuz 1914.
“A Goeben és.” Az Est, 18 Ekim 1914.
“A Készülő Törökország.” Az Est, 8 Ekim 1914.
“A konstantinápolyi orosz vállalatok.” Az Est, 3 Kasım 1914. “A Londoni Nagykövet.” Az Est, 4 Kasım 1914.
“A Nagy Szent Háború.” Az Est, 13 Kasım 1914. “A Német Győzelem.” Az Est, 24 Ağustos 1914. “A Siitak es Az Arabok.” Az Est, 13 Kasım 1914. “A Török Lovasság.” Az Est, 7 Kasım 1914.
“A Törökök A Franciak.” Az Est, 2 Kasım 1914. “A Trónörökös Par.” Az Est, 29 Haziran 1914. “A Trónörökös Utolsó. Az Est, 1 Temmuz 1914. “Anglia Megüzente.” Az Est, 6 Ağustos 1914. “Angliának.” Az Est, 9 Ağustos 1914.
“Az Est” 2020. https://adt.arcanum.com/hu/collection/AzEst/
“Az Idegen Vállalatok.” Az Est, 8 Kasım 1914. “Az Orosz Nagykövet.” Az Est, 1 Kasım 1914.
“100 éves az első.” Volksgruppen, 10 Ocak 2016. 1https://volksgruppen.orf.at/ v2/magyarok/stories/2751653/.
“Az Est folyóirat, színes számolócédula.” 2022. https://mandadb.hu/ tetel/736374/AZ_EST_folyoirat_szines_szamolocedula.
“Az Orosz Török.” Az Est, 1Kasım 1914.
“Az Osztrák Magyar.” 21 Ağustos 2014. MTMI. https://nmhh.hu/ cikk/192497/Az_OsztrakMagyar_Monarchia_es_a_propaganda_az_elso_ vilaghaboruban_I.
“Az Örmények A Török.” Az Est, 9 Kasım 1914. “Az Új Földművelés.” Az Est, 7 Kasım 1914.
“Az Új Török.” Az Est, 7 Kasım 1914.
“Döntsenek A Fegyverek.” Az Est, 29 Temmuz 1914. “Enver Paşa.” Az Est, 31 Ekim 1914.
“Európa Néptengere.” Az Est, 29 Temmuz 1914. “Ezer Milliót.” Az Est, 16 Temmuz 1914. “Fegyvereket Foglaltak Le.” Az Est, 22 Kasım 1914. “Foglalásunk Új.” Az Est 29 Ekim 1914. “Házkutatás Az Oros.” Az Est 8 Kasım 1914.
“Hazug, Véres.” Az Est, 15 Temmuz 1914.
“Hírek Konstantinápolyból.” Az Est, 11 Kasım 1914.
“Hogy Vonultak Ki.” Az Est, 9 Kasım 1914.
“Idegen Iskolák.” Az Est, 24 Kasım 1914.
“Izgalmasabb Napja.” Az Est, 26 Temmuz 1914.
“Kéri Pál.” 2022. Arcanum. https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/ Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/keri-pal-76360/
“Konstantinápolyban.” Az Est, 1 Kasım 1914. “Mohamedán Csapat Megszallotta.” Az Est 4 Kasım 1914.
“Molnár Ferenc.” 2022. https://Hu.Wikipedia.Org/Wiki/Moln%C3%A1r_ Ferenc_(%C3%Adr%C3%B3)
“Nagy Tüntetések.” Az Est , 1 Kasım 1914.
“Nem Nyítják.” Az Est, 19 Ekim 1914.
“Nincs Európa.” Az Est: 6 Ağustos 1914.
“Orosz Drótnélküli Távíróállomás.” Az Est, 24 Kasım 1914.
“Princip Elmondja” Az Est, 10 Temmuz 1914.
“Részbeni Mozgósítás.” Az Est, 27 Temmuz 1914.
“Szarajevói Rémnapok.” Az Est, 1 Temmuz 1914. “Szarajevói.” Az Est, 1 Temmuz 1914.
“Szent Háborút Hirdetnek.” Az Est, 16 Kasım 1914.
“Szerbia És Törökország.” Az Est, 4 Kasım 1914.
“Szerbia Nem.” Az Est, 26 Temmuz 1914.
“Szerbia Nyíltan Mondjon Le.” Az Est, 10 Temmuz 1914.
“Sztambul-Harci.” Az Est, 26 Kasım 1914.
“Török Népgyűlésekről Üdvözlik.” Az Est, 14 Kasım 1914.
“Török Hivatalos.” Az Est, 16 Aralık 1914.
“Török Parlament.” Az Est, 16 Aralık 1914.
“Török Orosz.” Az Est, 20 Ekim 1914.
“Törökellenes Tüntetések Pétervárott.” Az Est, 3 Kasım 1914.
“Törökország Es Entente.” Az Est, 28 Ekim 1914.
“Törökország Fegyveres.” Az Est, 17 Ağustos 1914.
“Törökország Katonai.” Az Est, 19 Ekim 1914.
“Törökország Szárazföldi.” Az Est, 21 Ekim 1914.
“Törökország Új.” Az Est 22 Ağustos 1914.
“Tüntetés Konstantinápolyban.” Az Est, 6 Kasım 1914.
“Válság A Világpolitikában.” Az Est, 1 Ağustos 1914.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Communication and Media Studies

Journal Section

Research Article

Authors

Sevgi Can Yağcı Aksel ^*
0000-0003-4951-489X
Türkiye

Publication Date

May 29, 2023

Submission Date

October 25, 2021

Acceptance Date

March 28, 2022

Published in Issue

Year 2023 Volume: 10 Number: 1

DOI

https://doi.org/10.24955/ilef.1306638

IZ

https://izlik.org/JA25RS86NR

Cite

RIS / Bibtex

APA

Yağcı Aksel, S. C. (2023). Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 10(1), 11-42. https://doi.org/10.24955/ilef.1306638

AMA

1.Yağcı Aksel SC. Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı.” Ankara Üniversitesi İlef Dergisi. 2023;10(1):11-42. doi:10.24955/ilef.1306638

Chicago

Yağcı Aksel, Sevgi Can. 2023. “Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı Ve ‘Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı’”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi 10 (1): 11-42. https://doi.org/10.24955/ilef.1306638.

EndNote

Yağcı Aksel SC (May 1, 2023) Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi 10 1 11–42.

IEEE

[1]S. C. Yağcı Aksel, “Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve ‘Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı’”, Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, vol. 10, no. 1, pp. 11–42, May 2023, doi: 10.24955/ilef.1306638.

ISNAD

Yağcı Aksel, Sevgi Can. “Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı Ve ‘Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı’”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi 10/1 (May 1, 2023): 11-42. https://doi.org/10.24955/ilef.1306638.

JAMA

1.Yağcı Aksel SC. Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi. 2023;10:11–42.

MLA

Yağcı Aksel, Sevgi Can. “Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı Ve ‘Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı’”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, vol. 10, no. 1, May 2023, pp. 11-42, doi:10.24955/ilef.1306638.

Vancouver

1.Sevgi Can Yağcı Aksel. Az Est Gazetesi’nde I. Dünya Savaşı ve “Türkiye’nin Silahlı Tarafsızlığı”. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi. 2023 May 1;10(1):11-42. doi:10.24955/ilef.1306638