İdeolojiye “Yamuk Bakmak”: Bir İdeolojik Fantezi Olarak Skyfall

Bu çalışmanın temel önermesi, sinemada ideolojik eleştiriyi “yanlış bilinç” anlayışının dışında ele almak ve sinemanın, seyirciyi kendi gerçekliğiyle yüzleştirme potansiyeline odaklanmaktır. Araştırmayı bu önerme doğrultusunda yapabilmek için, ideolojinin toplumsal özneyi kurucu rolüne ilişkin, Slavoj Žižek’in yaklaşımı temel alınmıştır. Žižek bu çerçevede Lacancı psikanalizi Marksist ideoloji anlayışına dahil eder ve ideolojinin “travmatik gerçeğe yaklaştıran” rolüne vurgu yapar: Özne, kendi gerçekliğiyle arasına koymuş olduğu mesafeyi, ancak “ideolojik fantezi” aracılığıyla katedebilir. Bu yaklaşımı sinema eleştirisinin alanına taşıyan ve Todd McGowan gibi film kuramcılarının öncülüğünü yaptığı eleştiri biçiminde ise film izleme deneyimi, ideolojik mesafenin katedilmesini sağlayan bir fantezi alanı olarak görülür. Bu bağlamda, filmdeki ideolojik yapı kendisini ne kadar dayatıyorsa, barındırdığı boşlukları da o ölçüde görünür kılar ve katedilme olanakları artar. Çalışmada bu yaklaşımı somutlaştırmak adına, otoriteryan söylemin belirgin biçimde dayatıldığı bir film olan Skyfall (Sam Mendes, 2012), ideolojik eleştiriye tabi tutulmuştur. Bu eleştiride seyirci metne içkin ele alınmış, böylece filmle seyirci arasındaki ideolojik ilişki, filmsel metne odaklanarak incelenebilmiştir. Bunun sonucunda Skyfall filmi üzerinden, seyircinin ideolojiyi katetme olanakları gözlenebilmiştir.

The main proposition of this study is to consider ideological criticism in cinema out of the understanding of "false consciousness" and to focus on the potential of cinema to confront the audience with its own reality. In this context, Slavoj Žižek's approach regarding the role of ideology in establishing the social subject was taken as a basis. Žižek incorporates Lacanian psychoanalysis into the Marxist ideology and emphasizes the role of ideology as “bringing closer to traumatic reality”: The subject can only cover the distance she has put between herself and her own reality through “ideological fantasy”. Todd McGowan carries this approach into the film criticism: The experience of watching movies is a fantasy that allows the ideological distance to be covered. In this study, Skyfall (Sam Mendes, 2012), a film in which authoritarian discourse is clearly imposed, has been ideologically criticized. In this critique, the audience has been handled internally to the text, so that the ideological relationship between the film and the audience can be examined by focusing on the filmic text. As a result, it was possible to observe the possibilities of the audience to cover the ideology through the movie Skyfall.